A Morning on the Move: Tram and Sznytka

~ Gary

Ode to the Konstal 105Na

Konstal 105Na on ul. Wolności, Zabrze (22 November 2011).
Photo: Nemo5576, CC BY-SA 4.0
Ode to the Konstal 105Na The tracks were so narrow I thought the tram might fall off, but it didn’t — because of course it didn’t. Inside, the seats were plastic, the colour of old fruit, and offering one to an elderly man earned me an interrogation: “What did you do to it?” I learned to move like everyone else — a gentle push, a quiet sorry, a hand on the validator that clicked like a small confession. I learned the balance of it — that half‑stance everyone knows, ready for the next rattle. The tram held twenty seats and a hundred and five standing souls, which felt about right. No one came here to rest. We came to move, to sway, to watch the city pass in windows that shook like memory. And every time the bell rang, it sounded like the beginning of a story I hadn’t lived yet, but somehow recognised.
Oda do Konstala 105Na Tory były tak wąskie, że myślałem, że tramwaj spadnie z miasta, ale nie spadł — bo oczywiście, że nie. W środku były plastikowe miejsca, w kolorze starego owocu, a kiedy ustąpiłem miejsca starszemu panu, dostałem przesłuchanie: „Co mu zrobiłeś?” Uczyłem się poruszać jak wszyscy — delikatne popchnięcie, ciche przepraszam, ręka na komposterze, który klikał jak małe wyznanie. Uczyłem się też równowagi — tej pół‑pozycji, którą każdy zna, gotowej na następne trzęsienie. Tramwaj miał dwadzieścia miejsc i sto pięć stojących dusz, i to wydawało się właściwe. Nikt tu nie przyszedł odpocząć. Przyszliśmy, żeby jechać, kołysać się, patrzeć na miasto w oknach, które drżały jak pamięć. A za każdym razem, gdy dzwonek brzmiał, brzmiało to jak początek historii, której jeszcze nie przeżyłem, ale jakoś ją rozpoznawałem.
World Poetry Day 2026.
My small contribution. I’ve always been fascinated by trams — all of them — but especially the ones I saw in Zabrze. There was something wonderfully stubborn about those Konstal 105Na units climbing the little rise on ul. Mikulczycka, as if the hill were negotiable only out of mutual respect. I never actually managed to ride that route. Only later did I learn that dedicated tram enthusiasts have a name for travelling around just to see them: tram bashing.
Apparently this is a real thing. I had no idea I’d been doing it accidentally.

Światowy Dzień Poezji 2026.
Mój skromny wkład. Zawsze fascynowały mnie tramwaje — wszystkie — ale szczególnie te, które widziałem w Zabrzu. Było coś uparcie uroczego w tych Konstalach 105Na wspinających się na małe wzniesienie na ulicy Mikulczycka, jakby ten podjazd był możliwy tylko dzięki wzajemnemu szacunkowi. Nigdy nie udało mi się przejechać tą trasą. Dopiero później dowiedziałem się, że zapaleni miłośnicy tramwajów mają na to specjalne określenie: tram bashing.
Okazuje się, że to naprawdę istnieje. Nie wiedziałem, że robiłem to zupełnie przypadkiem.
A small note on the word komposter:
The old mechanical validators punched holes in paper tickets with such enthusiasm that someone, at some point, decided they must be “composting” them. Whether the clippings ever became actual compost is unknown. My memory insists they should have.

Mała uwaga o słowie komposter:
Stare kasowniki robiły w biletach dziurki z taką energią, że ktoś kiedyś uznał, iż to musi być „kompostowanie”. Czy te wycinki naprawdę trafiały do kompostu — nie wiadomo. Moja pamięć twierdzi, że powinny.

Małe słowa, wielki duch: Sileski jynzyk żyje dalij.

A small poem, a tribute to a language that survives, is used, and cherished for thousands. Silesian came to me through everyday objects: my “tasza”, gifts like poster prints, pin badges, memories, and the humble klapsznita — a sandwich. The teens were my students and actually replied in English; it was a warm-up exercise: asking them to describe what they’d eaten for breakfast that day. In truth, they described what they eat most days. All of them said the same thing: a sandwich.

I never used that as a warm-up exercise again.

I’ve used the Silesian word for sandwich with cheese, with ham, with tomato — and somehow that tiny shift carried a whole world with it.

(And yes — I know that what they ate were probably open style sandwiches, and that a true klapsznita has two slices of bread. Any Silesian speaker would have corrected me immediately. I learned that one the cheerful way.)

Later I learned that klapsznita belonged to miners and factory workers: two slices of hard Polish bread packed into a bait box for a long shift underground or on the line. What my students were describing was the softer, everyday sznytka. The correction came cheerfully, and I was glad of it. A single word can carry a whole world, and sometimes two worlds at once.

“What do you eat for breakfast?”
I ask.
Twelve teens look up,
twelve stories begin:

sznytka z syrōm,
sznytka z szynkōm,
sznytka z pōmidōrym.

One whispers Nutella,
as if breaking tradition.

And suddenly
the whole room smells
of Silesian morning.

****
If you have a poem of your own you’d like to share, feel free to leave it in the comments. The doors are open — just mind the step.
Jeśli masz swój wiersz i chcesz się nim podzielić, śmiało zostaw go w komentarzu. Drzwi są otwarte — tylko uważaj na próg.
Unknown's avatar

Published by Gary

Retired bicycle enthusiast now navigating battery‑powered Van Moof X3 adventures. Addicted listener of BBC Ultimate Calm, a reluctant but very good cook, and alleged reader of horoscopes. One of the above simply isn't true. Or is it? Which one could it be?

Leave a comment